یک هفته پیش از پریود، همان کارهایی که همیشه به راحتی انجام می‌دادید ناگهان سخت می‌شوند؛ صبرتان کم است، سینه‌ها درد می‌کنند و لباس‌ها به دلیل نفخ تنگ به نظر می‌رسند. سپس با شروع خونریزی، همه چیز به حالت عادی برمی‌گردد. اگر این الگو برایتان آشناست، احتمالاً سندرم پیش از قاعدگی را تجربه می‌کنید. در این نوشته که در ادامه راهنمای تخمدان، هورمون‌ها و قاعدگی آمده، این سندرم و شکل شدیدتر آن، PMDD، و راه‌های کنترل هر دو را بررسی می‌کنیم.
سندرم پیش از قاعدگی چیست؟
سندرم پیش از قاعدگی به مجموعه‌ای از تغییرات جسمی، روانی و رفتاری گفته می‌شود که در فاصله تخمک‌گذاری تا شروع پریود ظاهر می‌شوند و با شروع خونریزی یا چند روز بعد از آن از بین می‌روند. ویژگی اصلی آن، زمان‌بندی چرخه‌ای است: علائم در هفته پیش از پریود اوج می‌گیرند و پس از آن یک دوره بدون علامت وجود دارد.
بسیاری از زنان دست‌کم یکی از علائم پیش از قاعدگی را تجربه می‌کنند، اما فقط وقتی شدت آن‌ها زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد، از سندرم صحبت می‌شود. این تفاوت مهم است، چون نشان می‌دهد تغییرات خفیف بخشی از چرخه طبیعی‌اند و نیازی به نگرانی ندارند.
علائم جسمی و روانی
علائم این سندرم بسیار متنوع است و هر زن ترکیب خاص خود را تجربه می‌کند. حتی در یک نفر، شدت علائم ممکن است از ماهی به ماه دیگر تغییر کند.
علائم جسمی
نفخ و احساس سنگینی شکم، حساسیت و درد پستان، سردرد، خستگی، درد عضلات و مفاصل، هوس خوردن غذاهای شیرین یا شور، تغییرات اشتها، جوش‌های قبل از پریود و افزایش موقت وزن به دلیل احتباس آب از رایج‌ترین علائم جسمی هستند. اگر درد پستان شما به روزهای قبل از قاعدگی محدود نیست، مطلب درد پستان و علت‌های آن را هم بخوانید.
علائم روانی و رفتاری
زودرنجی، تحریک‌پذیری، نوسان خلق، گریه بی‌دلیل، اضطراب، احساس تنش، کاهش تمرکز، کاهش علاقه به فعالیت‌های همیشگی و اختلال خواب در این گروه قرار می‌گیرند. بسیاری از زنان می‌گویند در این روزها احساس می‌کنند کنترل احساسات‌شان از دست‌شان خارج شده است.
PMDD؛ شکل شدید و متفاوت
در درصد کمتری از زنان، علائم روانی به حدی شدید است که روابط، کار یا تحصیل را به‌طور جدی مختل می‌کند. این وضعیت اختلال ملال پیش از قاعدگی یا PMDD نام دارد. افسردگی عمیق، احساس ناامیدی، خشم شدید، اضطراب فلج‌کننده و گاهی افکار آسیب به خود از ویژگی‌های آن است. PMDD یک ضعف شخصیتی یا بهانه نیست، بلکه یک اختلال شناخته‌شده پزشکی است.
اگر علائم شما چنین شدتی دارد، حتماً از پزشک کمک بگیرید. اگر در هر زمانی به آسیب رساندن به خود فکر می‌کنید، همان لحظه با اورژانس یا یک فرد مورد اعتماد تماس بگیرید.
چرا برخی زنان علائم شدیدتری دارند؟
سطح هورمون‌ها در زنان مبتلا به سندرم پیش از قاعدگی معمولاً طبیعی است. تفاوت در حساسیت مغز به افت و خیز استروژن و پروژسترون در نیمه دوم چرخه است. این نوسان بر سروتونین و دیگر پیام‌رسان‌های عصبی اثر می‌گذارد که خلق، خواب و اشتها را تنظیم می‌کنند. زمینه ژنتیکی، استرس، کم‌خوابی، کم‌تحرکی و سابقه افسردگی می‌توانند این حساسیت را بیشتر کنند.
چون علائم این سندرم با بعضی بیماری‌های دیگر شباهت دارد، پزشک ممکن است اختلالات تیروئید، کم‌خونی یا افسردگی و اضطراب مستقل از چرخه را هم بررسی کند. در مطلب اختلالات هورمونی زنان می‌توانید درباره این بیماری‌ها بیشتر بخوانید.
تشخیص با ثبت علائم
هیچ آزمایش خون یا سونوگرافی‌ای سندرم پیش از قاعدگی را تشخیص نمی‌دهد. ابزار اصلی، ثبت روزانه علائم دست‌کم در دو چرخه پیاپی است. شما هر روز علائم و شدت آن‌ها را همراه با روزهای خونریزی یادداشت می‌کنید و پزشک بررسی می‌کند که آیا علائم واقعاً به نیمه دوم چرخه محدودند و پس از پریود برطرف می‌شوند یا نه. این یادداشت‌ها برای خود شما هم آگاهی‌بخش است و کمک می‌کند برای روزهای دشوار برنامه‌ریزی کنید.
راه‌های کنترل و درمان
در علائم خفیف تا متوسط، تغییرات سبک زندگی اغلب تفاوت محسوسی ایجاد می‌کنند. ورزش هوازی منظم در طول ماه، خواب کافی و منظم، وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرر، کاهش نمک، کافئین و قند ساده و روش‌های مدیریت استرس مانند تمرین‌های تنفسی یا یوگا از نخستین توصیه‌ها هستند. درمان شناختی رفتاری هم در بسیاری از زنان به کاهش علائم روانی کمک می‌کند.
اگر این روش‌ها کافی نباشد، پزشک ممکن است درمان‌های دارویی، از داروهایی که بر سروتونین اثر می‌گذارند تا برخی روش‌های هورمونی، را پیشنهاد کند. انتخاب نوع درمان به شدت علائم، سابقه پزشکی و تمایل شما به بارداری بستگی دارد. برای آشنایی با دیگر مشکلات چرخه، مطلب مشکلات قاعدگی را بخوانید و برای یافتن پزشک، فهرست بهترین پزشک درمان سندرم پیش از قاعدگی در تهران، بهترین پزشک درمان سندرم پیش از قاعدگی در کرمانشاه و بهترین پزشک درمان سندرم پیش از قاعدگی در زاهدان را ببینید.
پرسش‌های رایج
سندرم پیش از قاعدگی از چه سنی شروع می‌شود؟
این سندرم ممکن است از هر زمانی پس از شروع قاعدگی ظاهر شود، اما بیشتر در دهه‌های دوم تا چهارم زندگی گزارش می‌شود. برخی زنان در سال‌های نزدیک به یائسگی علائم شدیدتری را تجربه می‌کنند.
آیا مکمل‌ها برای PMS مفیدند؟
برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که دریافت کافی کلسیم و برخی ریزمغذی‌ها ممکن است به کاهش علائم کمک کند، اما شواهد برای همه مکمل‌ها یکسان نیست. پیش از مصرف هر مکمل با پزشک مشورت کنید.
آیا PMS روی رابطه با همسر و خانواده اثر می‌گذارد؟
تحریک‌پذیری و نوسان خلق می‌تواند بر روابط اثر بگذارد. صحبت با اطرافیان درباره این الگو و برنامه‌ریزی برای روزهای پرتنش به کاهش تعارض کمک می‌کند. در موارد شدید، مشاوره خانواده هم مفید است.
آیا بارداری PMS را از بین می‌برد؟
در دوران بارداری و شیردهی که چرخه‌های قاعدگی متوقف می‌شوند، علائم این سندرم هم معمولاً وجود ندارد. با بازگشت قاعدگی پس از زایمان، علائم ممکن است دوباره ظاهر شوند.
جمع‌بندی
سندرم پیش از قاعدگی مجموعه‌ای از علائم جسمی و روانی است که در هفته پیش از پریود ظاهر می‌شود و با شروع خونریزی برطرف می‌شود. شکل شدید آن، یعنی PMDD، می‌تواند زندگی روزمره را به‌طور جدی مختل کند و به درمان تخصصی نیاز دارد. ثبت روزانه علائم، اصلاح سبک زندگی و در صورت لزوم درمان‌های دارویی، راه‌های مؤثری برای کنترل این سندرم هستند و لازم نیست هر ماه رنج آن را تحمل کنید.
لیست بهترین پزشکان درمان سندرم پیش از قاعدگی در شهرهای مختلف