بعد از تولد نوزاد، معمولاً همه نگاه‌ها به سمت او می‌رود و مادر گاهی فراموش می‌شود؛ حتی از سوی خودش. اما هفته‌های پس از زایمان دوره‌ای حساس برای ترمیم بدن و سازگاری روان است. در این مطلب که بخشی از راهنمای جامع زایمان و پس از آن است، مراقبت‌های ضروری دوره نفاس را مرور می‌کنیم؛ از خونریزی و بخیه‌ها تا خواب، تغذیه، شیردهی، فعالیت بدنی و نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفته شوند.
بدن شما پس از زایمان چه تغییراتی می‌کند؟
رحم که در بارداری چندین برابر بزرگ شده بود، در هفته‌های پس از زایمان به‌تدریج کوچک می‌شود. این روند با دردهای قولنجی همراه است که به‌خصوص هنگام شیردهی بیشتر حس می‌شود. هم‌زمان خونریزی پس از زایمان یا لوکیا ادامه دارد؛ در روزهای اول قرمز روشن و پرحجم است و به مرور صورتی، قهوه‌ای و در نهایت زرد کم‌رنگ می‌شود.
تعریق شبانه، تکرر ادرار، یبوست، درد پستان‌ها با شروع تولید شیر و خستگی عمیق نیز از تجربه‌های رایج این دوران است. بیشتر این تغییرات طبیعی و گذرا هستند، اما دانستن آن‌ها کمک می‌کند علائم غیرعادی را بهتر تشخیص دهید.
مراقبت از بخیه‌ها و زخم
اگر زایمان طبیعی داشته‌اید و ناحیه پرینه بخیه خورده، آن را تمیز و خشک نگه دارید، پس از هر بار دستشویی با آب ولرم از جلو به عقب بشویید و به‌آرامی خشک کنید. نوار بهداشتی را مرتب تعویض کنید و تا پایان خونریزی از تامپون استفاده نکنید. نشستن روی بالشتک و کمپرس سرد در روزهای اول می‌تواند درد را کم کند.
پس از سزارین، زخم شکم را طبق دستور پزشک تمیز نگه دارید، از لباس‌های تنگ که روی زخم فشار می‌آورند پرهیز کنید و هر روز آن را از نظر قرمزی، ورم یا ترشح بررسی کنید. حمام کردن معمولاً پس از مدت کوتاهی مجاز است، اما زمان دقیق آن را از پزشک بپرسید.
تغذیه، آب و خواب
بدن شما برای ترمیم و، اگر شیر می‌دهید، برای تولید شیر به انرژی و مواد مغذی کافی نیاز دارد. وعده‌های منظم شامل پروتئین، سبزی، میوه، غلات کامل و لبنیات، کنار نوشیدن آب کافی، پایه یک تغذیه مناسب است. اگر پزشک در بارداری مکمل آهن یا ویتامین تجویز کرده بود، درباره ادامه آن بپرسید.
خواب پیوسته در این دوران سخت به دست می‌آید. تا جایی که ممکن است هم‌زمان با نوزاد بخوابید، ملاقات‌ها را محدود کنید و انجام کارهای خانه را به دیگران بسپارید. خستگی مزمن می‌تواند خلق شما را هم تحت تأثیر قرار دهد.
حرکت و ورزش پس از زایمان
حرکت سبک، مانند راه رفتن کوتاه در خانه، از همان روزهای اول به گردش خون و پیشگیری از لخته کمک می‌کند. تمرین‌های کف لگن را نیز معمولاً می‌توان زود آغاز کرد. ورزش‌های سنگین‌تر، دویدن و تمرین‌های شدید شکمی را بهتر است تا پس از معاینه پس از زایمان و تأیید پزشک به تعویق بیندازید، به‌ویژه اگر جراحی داشته‌اید.
برخی مادران پس از بارداری دچار جدا شدن عضلات میانی شکم می‌شوند. اگر برآمدگی در خط وسط شکم هنگام بلند شدن می‌بینید، پیش از شروع ورزش‌های شکمی با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
سلامت روان و رابطه با همسر
نوسان خلق در روزهای اول شایع است، اما اگر غم، اضطراب یا بی‌علاقگی ادامه پیدا کرد، آن را با پزشک در میان بگذارید. مقاله افسردگی پس از زایمان نشانه‌ها و راه‌های کمک را توضیح می‌دهد.
بازگشت به رابطه جنسی به ترمیم جسمی و آمادگی روحی شما بستگی دارد. خشکی واژن در دوران شیردهی شایع است و استفاده از روان‌کننده کمک می‌کند. یادتان باشد که بارداری دوباره حتی پیش از بازگشت قاعدگی ممکن است، پس درباره روش‌های پیشگیری از بارداری مناسب دوران شیردهی با پزشک صحبت کنید.
نشانه‌های هشدار پس از زایمان
برخی علائم نشان می‌دهند که بدن به کمک فوری نیاز دارد. با دیدن هر یک از موارد زیر، منتظر نوبت معمول نمانید و به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی شدید یا دفع لخته‌های بزرگ
- تب، لرز یا ترشح بدبو از واژن یا زخم
- درد، قرمزی یا سفتی دردناک در یک پستان همراه با تب
- درد یا تورم یک‌طرفه ساق پا، درد قفسه سینه یا تنگی نفس
- سردرد شدید، تاری دید یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها
پرسش‌های رایج
دوره نفاس چه مدت طول می‌کشد؟
به‌طور معمول چند هفته پس از زایمان را دوره نفاس می‌نامند؛ زمانی که رحم کوچک می‌شود و خونریزی قطع می‌شود. البته بازگشت کامل بدن، به‌ویژه عضلات کف لگن و شکم، ممکن است طولانی‌تر باشد.
معاینه پس از زایمان چه زمانی انجام می‌شود؟
پزشک یا ماما معمولاً در هفته‌های اول پس از تولد شما را معاینه می‌کند. در این ویزیت ترمیم زخم، فشار خون، وضعیت رحم، شیردهی، خلق و روش پیشگیری از بارداری بررسی می‌شود.
آیا شیردهی به بهبود رحم کمک می‌کند؟
بله. شیردهی ترشح هورمونی را افزایش می‌دهد که باعث انقباض رحم می‌شود و به کوچک شدن آن و کاهش خونریزی کمک می‌کند. به همین دلیل دردهای قولنجی هنگام شیر دادن بیشتر حس می‌شوند.
قاعدگی بعد از زایمان چه زمانی برمی‌گردد؟
در مادرانی که شیر نمی‌دهند معمولاً زودتر و در مادرانی که شیردهی انحصاری دارند دیرتر برمی‌گردد. زمان آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است و تخمک‌گذاری ممکن است پیش از اولین قاعدگی رخ دهد.
جمع‌بندی
مراقبت از مادر پس از زایمان به اندازه مراقبت از نوزاد اهمیت دارد. رسیدگی به بخیه‌ها یا زخم سزارین، تغذیه و استراحت کافی، بازگشت تدریجی به فعالیت، توجه به سلامت روان و شناخت نشانه‌های هشدار، پایه‌های یک بهبودی سالم هستند. از پذیرفتن کمک خجالت نکشید و معاینه پس از زایمان را فراموش نکنید؛ این زمان برای شماست.