زایمان طبیعی؛ مراحل، مزایا، آمادگی و مراقبت‌های بعد از آن

زایمان طبیعی قدیمی‌ترین و رایج‌ترین راه به دنیا آمدن نوزاد است، اما برای مادری که اولین تجربه‌اش را پیش رو دارد، می‌تواند پر از ناشناخته باشد. چه اتفاقی در بدن می‌افتد؟ چقدر طول می‌کشد؟ چه چیزهایی آن را آسان‌تر می‌کند؟ در این مطلب که بخشی از راهنمای جامع زایمان و دوران پس از آن است، به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم تا با ذهنی روشن‌تر به روز زایمان نزدیک شوید و بدانید کجا باید از پزشک یا ماما کمک بخواهید.

زایمان طبیعی دقیقاً به چه معناست؟

در زایمان طبیعی، نوزاد از راه واژن متولد می‌شود. نیروی اصلی این فرایند انقباض‌های رحم است که دهانه رحم را باز می‌کنند و جنین را به پایین می‌رانند. این روش ممکن است کاملاً خودبه‌خود پیش برود یا با کمک برخی مداخله‌ها مانند القای زایمان، روش‌های کاهش درد یا در موارد خاص وسیله کمکی برای خروج نوزاد انجام شود. همه این حالت‌ها همچنان زایمان واژینال به حساب می‌آیند.

مزایای زایمان طبیعی برای مادر و نوزاد

مهم‌ترین مزیت این روش برای مادر، نبود جراحی شکم است. در نتیجه درد بعد از زایمان معمولاً کمتر است، بستری کوتاه‌تری لازم می‌شود و مادر زودتر می‌تواند راه برود، از نوزادش مراقبت کند و به کارهای روزمره برگردد. خطر عفونت زخم، چسبندگی و مشکلات جفت در بارداری‌های بعدی نیز در مقایسه با جراحی کمتر است.

• بهبودی سریع‌تر و بازگشت زودتر به فعالیت روزانه
• شروع آسان‌تر تماس پوست به پوست و شیردهی
• کاهش احتمال مشکلات تنفسی گذرا در نوزاد
• خطر کمتر برای بارداری‌های آینده

مراحل زایمان طبیعی

مرحله اول با انقباض‌های منظم آغاز می‌شود و تا باز شدن کامل دهانه رحم ادامه دارد. در فاز ابتدایی، بسیاری از مادران می‌توانند در خانه بمانند، قدم بزنند و استراحت کنند. وقتی انقباض‌ها قوی‌تر، طولانی‌تر و نزدیک‌تر شدند، زمان رفتن به بیمارستان است؛ البته اگر پزشک‌تان توصیه دیگری داشته باشد، طبق آن عمل کنید.

مرحله دوم، مرحله زور زدن و تولد نوزاد است. ماما یا پزشک شما را راهنمایی می‌کند که هم‌زمان با انقباض‌ها فشار بیاورید و در فاصله آن‌ها نفس تازه کنید. پس از تولد، مرحله سوم یعنی خروج جفت فرا می‌رسد. سپس ناحیه پرینه بررسی و در صورت وجود پارگی، ترمیم می‌شود.

چگونه برای زایمان طبیعی آماده شویم؟

آمادگی جسمی و ذهنی، تجربه زایمان را تغییر می‌دهد. فعالیت بدنی منظم و متناسب با توصیه پزشک، تمرین‌های تنفس، تقویت عضلات کف لگن و آشنایی با وضعیت‌های مختلف بدن در هنگام زایمان، همگی مفیدند. شرکت در کلاس‌های آمادگی برای زایمان به شما کمک می‌کند ترس از ناشناخته‌ها را کمتر کنید و همراه‌تان نیز بداند چطور حمایت کند.

درباره روش‌های کنترل درد هم از قبل فکر کنید. برخی مادران ترجیح می‌دهند فقط از روش‌های غیردارویی استفاده کنند و برخی دیگر از ابتدا به زایمان بی‌درد با اپیدورال فکر می‌کنند. هیچ‌کدام از این انتخاب‌ها درست یا غلط مطلق نیستند؛ مهم این است که تصمیم آگاهانه و با مشورت پزشک باشد.

عوارض و خطرهای احتمالی

زایمان طبیعی در بیشتر موارد بدون مشکل جدی انجام می‌شود، اما مانند هر رویداد پزشکی، خطرهایی هم دارد. پارگی ناحیه پرینه شایع‌ترین مشکل است که اغلب سطحی است و به‌خوبی ترمیم می‌شود. خونریزی پس از زایمان، طولانی شدن زایمان، خستگی شدید مادر و در برخی موارد نیاز به تغییر برنامه و انجام سزارین اورژانسی از دیگر احتمالات هستند.

ضعف موقت عضلات کف لگن و نشت ادرار هنگام سرفه یا عطسه نیز پس از زایمان طبیعی دیده می‌شود. تمرین‌های منظم کف لگن معمولاً کمک‌کننده‌اند و اگر بهبود پیدا نکرد، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

مراقبت‌های پس از زایمان طبیعی

در روزهای اول، ناحیه بخیه‌ها را تمیز و خشک نگه دارید، پس از هر بار دستشویی از جلو به عقب بشویید و نوار بهداشتی را مرتب عوض کنید. نشستن روی بالشتک نرم و کمپرس سرد در ساعت‌های نخست ممکن است درد را کم کند. تغذیه غنی از فیبر و نوشیدن آب کافی به پیشگیری از یبوست کمک می‌کند.

اگر تب، درد رو به افزایش، ترشح بدبو یا خونریزی سنگین داشتید، به پزشک مراجعه کنید. برای یافتن متخصص در شهر خودتان، فهرست بهترین متخصص زایمان طبیعی در تهران، بهترین متخصص زایمان طبیعی در مشهد و بهترین متخصص زایمان طبیعی در شیراز را ببینید. نکته‌های بیشتر درباره ترمیم بدن را در مطلب مراقبت‌های مادر بعد از زایمان آورده‌ایم.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

زایمان طبیعی برای بیشتر مادران با بارداری کم‌خطر، گزینه‌ای ایمن با بهبودی سریع‌تر است. شناخت مراحل آن، آمادگی جسمی و ذهنی، آشنایی با روش‌های کاهش درد و دانستن نشانه‌های هشدار، به شما کمک می‌کند با اطمینان بیشتری وارد اتاق زایمان شوید. هر بارداری منحصربه‌فرد است، پس برنامه نهایی را همیشه با پزشک یا مامای خود هماهنگ کنید.