همه انتظار دارند مادر تازه‌کار شاد و سرشار از ذوق باشد؛ اما واقعیت برای بسیاری از زنان پیچیده‌تر است. خستگی، اشک‌های بی‌دلیل، نگرانی مداوم یا حس فاصله گرفتن از نوزاد می‌تواند در هفته‌ها و ماه‌های پس از تولد سراغ هر مادری بیاید. این مقاله، بخشی از راهنمای زایمان و دوران پس از آن، به شما کمک می‌کند تفاوت غم گذرای پس از زایمان با افسردگی را بشناسید، علت‌ها را بدانید و بدانید چه زمانی و از کجا کمک بگیرید.
غم پس از زایمان یا افسردگی؟
در روزهای اول پس از زایمان، بسیاری از مادران دچار حالتی می‌شوند که به آن غمگینی پس از زایمان می‌گویند: گریه ناگهانی، تحریک‌پذیری، نوسان خلق و احساس دلتنگی. این حالت معمولاً خفیف است، با استراحت و حمایت اطرافیان بهتر می‌شود و ظرف حدود دو هفته از بین می‌رود.
افسردگی پس از زایمان شدیدتر و ماندگارتر است. ممکن است در هفته‌های اول یا حتی ماه‌ها بعد شروع شود و توانایی مادر برای مراقبت از خود و نوزاد را تحت تأثیر قرار دهد. اگر علائم بیش از دو هفته ادامه داشت یا روزبه‌روز بدتر شد، باید آن را جدی گرفت.
علائمی که باید به آن‌ها توجه کنید
افسردگی پس از زایمان همیشه به شکل غم آشکار نیست. گاهی خود را با بی‌حوصلگی، خشم، اضطراب یا بی‌حسی عاطفی نشان می‌دهد. اطرافیان هم ممکن است زودتر از خود مادر متوجه تغییر شوند.
- غم، پوچی یا ناامیدی بیشتر روزها
- از دست دادن علاقه به کارهایی که قبلاً لذت‌بخش بود
- احساس گناه، بی‌ارزشی یا اینکه مادر خوبی نیستید
- اضطراب شدید، حملات ترس یا نگرانی‌های وسواسی درباره نوزاد
- بی‌خوابی حتی وقتی نوزاد خواب است، یا خواب بیش از حد
- دشواری در برقراری ارتباط عاطفی با نوزاد
- افکار آسیب رساندن به خود یا نوزاد
چرا افسردگی پس از زایمان رخ می‌دهد؟
هیچ علت واحدی وجود ندارد. افت سریع هورمون‌های بارداری پس از زایمان بر شیمی مغز اثر می‌گذارد. کم‌خوابی مزمن، تغییر هویت و نقش‌ها، فشارهای مالی و کمبود حمایت اجتماعی نیز به آن دامن می‌زنند. تجربه زایمان دشوار یا سزارین اورژانسی و پیش‌بینی‌نشده هم گاهی احساس ناکامی یا آسیب روانی بر جای می‌گذارد.
برخی زنان در معرض خطر بیشتری هستند: کسانی که سابقه افسردگی یا اضطراب دارند، در بارداری دچار افسردگی بوده‌اند، رویدادهای پراسترس زندگی را پشت سر گذاشته‌اند یا نوزادشان نیاز به مراقبت ویژه داشته است. مشکلات تیروئید پس از زایمان نیز می‌تواند علائمی شبیه افسردگی ایجاد کند و به همین دلیل پزشک ممکن است آزمایش خون درخواست کند.
درمان؛ کمک گرفتن نشانه قدرت است
افسردگی پس از زایمان قابل درمان است. در موارد خفیف تا متوسط، روان‌درمانی و گفت‌وگودرمانی با یک متخصص سلامت روان اغلب بسیار مؤثر است. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است داروی ضدافسردگی تجویز کند؛ بسیاری از این داروها با شیردهی سازگارند، اما انتخاب دارو و ادامه یا قطع آن باید فقط با نظر پزشک باشد.
گروه‌های حمایتی مادران، مشاوره زوجین و درگیر کردن خانواده در برنامه درمان هم کمک‌کننده است. اگر افکار آسیب به خود یا نوزاد دارید یا دچار گیجی، توهم یا رفتارهای غیرعادی شده‌اید، این یک وضعیت اورژانسی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
کارهایی که در کنار درمان کمک می‌کنند
مراقبت از خود جایگزین درمان نیست، اما بهبود را آسان‌تر می‌کند. سعی کنید هر وقت نوزاد خواب است شما هم استراحت کنید، کمک اطرافیان را برای شیر دادن شبانه با شیر دوشیده‌شده یا کارهای خانه بپذیرید، وعده‌های غذایی را جا نیندازید و هر روز حتی برای مدتی کوتاه بیرون بروید و قدم بزنید.
تغییرات ظاهری پس از زایمان مانند ریزش موی بعد از زایمان گاهی حس ناخوشایندی به بدن ایجاد می‌کند؛ بدانید این تغییرات معمولاً موقت‌اند. نکته‌های بیشتر درباره ترمیم جسم را در مطلب مراقبت‌های مادر پس از زایمان بخوانید.
نقش همسر و خانواده
همسر و نزدیکان اغلب اولین کسانی هستند که تغییر را می‌بینند. به‌جای جمله‌هایی مانند «باید خوشحال باشی»، گوش دادن بدون قضاوت، کمک عملی در مراقبت از نوزاد و تشویق مادر به مراجعه به پزشک، بیشترین کمک را می‌کند. یادآوری کنید که این وضعیت تقصیر او نیست و با درمان بهتر می‌شود.
پرسش‌های رایج
افسردگی پس از زایمان چقدر طول می‌کشد؟
بدون درمان ممکن است ماه‌ها ادامه پیدا کند، اما با درمان مناسب بیشتر مادران به‌تدریج بهبود می‌یابند. هرچه زودتر کمک بگیرید، احتمال بهبود سریع‌تر بیشتر است.
آیا پدرها هم دچار افسردگی پس از تولد فرزند می‌شوند؟
بله. پدرها نیز ممکن است به دلیل کم‌خوابی، فشار مسئولیت و تغییر سبک زندگی دچار افسردگی شوند. توجه به سلامت روان هر دو والد برای خانواده اهمیت دارد.
آیا با مصرف داروی ضدافسردگی می‌توان شیر داد؟
برخی داروهای ضدافسردگی با شیردهی سازگار شناخته می‌شوند. پزشک با در نظر گرفتن شدت علائم و شرایط شما و نوزاد، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب می‌کند. هرگز خودسرانه دارو را شروع یا قطع نکنید.
آیا می‌توان از افسردگی پس از زایمان پیشگیری کرد؟
نمی‌توان آن را کاملاً پیشگیری کرد، اما شناسایی عوامل خطر در بارداری، داشتن شبکه حمایتی، استراحت کافی و صحبت درباره احساسات با پزشک خطر را کاهش می‌دهد.
جمع‌بندی
افسردگی پس از زایمان شایع، جدی و قابل درمان است و هیچ ارتباطی با میزان عشق شما به فرزندتان ندارد. شناخت تفاوت آن با غمگینی گذرا، توجه به علائم هشدار و کمک گرفتن به‌موقع از پزشک یا متخصص سلامت روان، مسیر بهبود را کوتاه‌تر می‌کند. اگر شما یا یکی از نزدیکان‌تان این علائم را دارید، تنها نمانید و همین امروز با یک متخصص صحبت کنید.