نام ماموگرافی برای بسیاری از خانم‌ها با دو حس همراه است: نگرانی از درد دستگاه و اضطراب از جوابی که قرار است بیاید. در حالی که ماموگرافی یکی از مؤثرترین ابزارهایی است که پزشکی برای پیدا کردن زودهنگام سرطان پستان در اختیار دارد و در بیشتر موارد فقط چند دقیقه ناراحتی کوتاه به همراه دارد. این مطلب، در ادامه راهنمای سلامت پستان، توضیح می‌دهد ماموگرافی چیست، چه زمانی لازم است، چطور برای آن آماده شوید و جواب آن را چگونه بفهمید.
ماموگرافی چگونه کار می‌کند؟
ماموگرافی نوعی عکس‌برداری با اشعه ایکس با دوز پایین است که مخصوص بافت پستان طراحی شده است. در این روش پستان بین دو صفحه دستگاه قرار می‌گیرد و برای چند ثانیه فشرده می‌شود تا بافت پهن و یکنواخت شود و تصویر واضح‌تری با اشعه کمتر به دست آید. از هر پستان معمولاً دو نما گرفته می‌شود. در دستگاه‌های جدیدتر، توموسنتز یا ماموگرافی سه‌بعدی هم امکان‌پذیر است که تصاویر لایه‌لایه‌ای از بافت تهیه می‌کند و در پستان‌های متراکم می‌تواند مفید باشد.
غربالگری یا تشخیصی؟
ماموگرافی غربالگری برای زنانی انجام می‌شود که هیچ علامتی ندارند و هدف آن پیدا کردن تغییرات پیش از قابل لمس شدن است. ماموگرافی تشخیصی برای بررسی یک یافته مشخص مانند توده، ترشح یا تغییر پوست انجام می‌شود و ممکن است نماهای بیشتر یا بزرگ‌نمایی‌شده داشته باشد.
زمان شروع غربالگری و فاصله تکرار آن در توصیه‌های مختلف کمی متفاوت است و معمولاً از حدود دهه پنجم زندگی آغاز می‌شود. اگر سابقه خانوادگی قوی، جهش ژنتیکی شناخته‌شده یا سابقه پرتودرمانی قفسه سینه دارید، پزشک ممکن است غربالگری را زودتر و با روش‌های تکمیلی شروع کند. برای آشنایی با سایر آزمایش‌های دوره‌ای، مطلب چکاپ سالانه زنان در هر سن را ببینید.
آمادگی پیش از ماموگرافی
چند نکته ساده هم تصویر دقیق‌تری ایجاد می‌کند و هم ناراحتی را کمتر می‌کند.
- اگر قاعده می‌شوید، نوبت را برای هفته بعد از پایان پریود بگیرید که پستان‌ها حساسیت کمتری دارند.
- در روز آزمایش از دئودورانت، پودر، لوسیون یا عطر در زیر بغل و روی پستان استفاده نکنید، چون ممکن است در تصویر شبیه کلسیفیکاسیون دیده شوند.
- لباس دوتکه بپوشید تا فقط بالاتنه را آزاد کنید.
- تصاویر و گزارش ماموگرافی قبلی را همراه ببرید؛ مقایسه با تصاویر قدیمی بسیار ارزشمند است.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید، شیر می‌دهید یا پروتز سینه دارید، حتماً پیش از شروع به کارشناس بگویید.
روز آزمایش؛ چه انتظاری داشته باشید؟
کارشناس پستان را روی صفحه دستگاه قرار می‌دهد و صفحه دیگر به‌تدریج پایین می‌آید. فشار ممکن است چند ثانیه ناخوشایند یا کمی دردناک باشد، اما زود برطرف می‌شود. اگر درد زیاد بود، به کارشناس بگویید؛ گاهی می‌توان فشار را کمی تنظیم کرد. کل فرایند معمولاً کمتر از نیم ساعت طول می‌کشد.
در زنانی که پروتز دارند، علاوه بر نماهای معمول، نماهای مخصوصی گرفته می‌شود که پروتز را کنار می‌زند تا بافت بیشتری دیده شود. اطلاعات بیشتر درباره زندگی با ایمپلنت را در مطلب پروتز سینه و پیگیری‌های آن بخوانید.
جواب ماموگرافی را چطور بفهمیم؟
گزارش ماموگرافی معمولاً با یک سیستم درجه‌بندی استاندارد نوشته می‌شود که از صفر تا شش است. درجه صفر یعنی تصویر کامل نیست و بررسی بیشتر لازم است؛ درجه یک و دو یعنی یافته طبیعی یا قطعاً خوش‌خیم؛ درجه سه یعنی یافته احتمالاً خوش‌خیم که پیگیری کوتاه‌مدت لازم دارد؛ درجه چهار و پنج یعنی نمونه‌برداری توصیه می‌شود؛ و درجه شش برای سرطان تأییدشده به کار می‌رود. گزارش معمولاً تراکم پستان را هم ذکر می‌کند.
فراخوانده شدن برای تصاویر بیشتر یا سونوگرافی تکمیلی اتفاق نادری نیست و در بیشتر موارد نتیجه نهایی طبیعی است. جواب را همیشه با پزشک خود بررسی کنید و از تفسیر خودسرانه آن پرهیز کنید.
ماموگرافی در کنار سایر روش‌ها
ماموگرافی کامل‌ترین ابزار غربالگری نیست و برخی توده‌ها، به‌ویژه در بافت متراکم، ممکن است در آن دیده نشوند. به همین دلیل نباید با یک جواب طبیعی، تغییرات جدیدی را که لمس می‌کنید نادیده بگیرید. ادامه خودآزمایی پستان و گزارش هر تغییر تازه به پزشک، در کنار ماموگرافی منظم، مراقبت شما را کامل‌تر می‌کند.
پرسش‌های رایج
آیا اشعه ماموگرافی خطرناک است؟
دوز اشعه ماموگرافی بسیار پایین است و فایده پیدا کردن زودهنگام سرطان در سن غربالگری، به‌مراتب بیشتر از خطر ناچیز اشعه است. در بارداری معمولاً سونوگرافی ترجیح داده می‌شود.
در زنان جوان‌تر هم ماموگرافی انجام می‌شود؟
در زنان جوان بافت پستان متراکم‌تر است و سونوگرافی معمولاً روش اول است. با این حال اگر یافته مشکوکی وجود داشته باشد یا خطر بالا باشد، پزشک ممکن است در سن پایین‌تر هم ماموگرافی درخواست کند.
چرا بعد از ماموگرافی دوباره فراخوانده شدم؟
گاهی تصویر کامل نیست یا ناحیه‌ای نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد. بیشتر فراخوان‌ها به نتیجه خوش‌خیم یا طبیعی ختم می‌شوند و نباید آن را به معنای سرطان در نظر گرفت.
ماموگرافی را چند وقت یک بار باید تکرار کرد؟
فاصله تکرار بسته به سن، میزان خطر و توصیه پزشک معمولاً یک یا دو سال است. برنامه شخصی خود را با پزشک تنظیم کنید.
جمع‌بندی
ماموگرافی آزمایشی کوتاه با ناراحتی گذراست که می‌تواند تغییرات پستان را سال‌ها پیش از قابل لمس شدن نشان دهد. انتخاب زمان مناسب در چرخه، پرهیز از دئودورانت، همراه داشتن تصاویر قبلی و اطلاع دادن درباره بارداری یا پروتز، آزمایش را دقیق‌تر می‌کند. جواب را با پزشک مرور کنید و برنامه غربالگری خود را منظم دنبال کنید.