خشکی واژن؛ علت‌ها، علائم و راه‌های درمان در سنین مختلف

خشکی واژن از آن مشکلاتی است که بسیاری از زنان کمتر درباره‌اش حرف می‌زنند، در حالی که می‌تواند در هر سنی رخ دهد و روی راحتی روزمره، رابطه‌ی زناشویی و حتی خلق‌وخو اثر بگذارد. برخلاف تصور رایج، این مشکل فقط مخصوص دوران یائسگی نیست و شیردهی، استرس، برخی داروها و عادت‌های بهداشتی هم در آن نقش دارند. در این مقاله که بخشی از راهنمای سلامت و جوانسازی ناحیه تناسلی زنان است، علت‌ها و گزینه‌های درمانی را مرور می‌کنیم.

رطوبت طبیعی واژن از کجا می‌آید؟

دیواره‌ی واژن به‌طور طبیعی لایه‌ای نازک از ترشحات شفاف تولید می‌کند که بافت را نرم، انعطاف‌پذیر و در برابر عفونت مقاوم نگه می‌دارد. این ترشحات تا حد زیادی به هورمون استروژن وابسته‌اند؛ استروژن ضخامت مخاط، خون‌رسانی و تعادل باکتری‌های مفید را حفظ می‌کند. به همین دلیل هر عاملی که سطح این هورمون را پایین بیاورد یا جریان خون ناحیه را کم کند، می‌تواند به خشکی منجر شود.

علت‌های شایع خشکی واژن

شایع‌ترین علت، کاهش استروژن در دوران یائسگی و پیش از آن است، اما فهرست علت‌ها طولانی‌تر از این است:

• دوران شیردهی و ماه‌های پس از زایمان
• یائسگی طبیعی، یائسگی زودرس یا برداشتن تخمدان‌ها
• برخی داروها مانند داروهای ضدحساسیت، برخی ضدافسردگی‌ها و درمان‌های ضدهورمونی
• شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی ناحیه‌ی لگن
• استفاده از دوش واژینال، صابون‌های معطر و شوینده‌های قوی
• استرس، اضطراب و تحریک ناکافی پیش از رابطه
• بیماری‌هایی مانند دیابت یا برخی بیماری‌های خودایمنی

علائم خشکی واژن را چگونه بشناسیم؟

خشکی فقط به معنای کم بودن رطوبت نیست و می‌تواند خود را با نشانه‌های متنوعی نشان دهد. سوزش یا خارش، احساس سفتی و ناراحتی هنگام نشستن، لکه‌بینی خفیف پس از رابطه و تکرار عفونت‌های ادراری از علائم رایج‌اند. یکی از مهم‌ترین پیامدهای آن، درد هنگام نزدیکی است که در مقاله‌ی درد هنگام رابطه جنسی (دیسپارونی) به آن پرداخته‌ایم.

از آنجا که برخی از این علائم با عفونت‌ها یا بیماری‌های پوستی ناحیه‌ی تناسلی هم دیده می‌شوند، تشخیص خودسرانه کار درستی نیست و معاینه‌ی پزشک کمک می‌کند علت دقیق مشخص شود.

راهکارهای خانگی و مراقبت‌های روزمره

در موارد خفیف، چند تغییر ساده می‌تواند تفاوت محسوسی ایجاد کند. استفاده‌ی منظم از مرطوب‌کننده‌های مخصوص واژن، که حتی در روزهای بدون رابطه هم به کار می‌روند، به حفظ رطوبت کمک می‌کند. روان‌کننده‌های پایه‌ی آب یا سیلیکون هنگام رابطه از اصطکاک و درد جلوگیری می‌کنند.

پرهیز از دوش واژینال، صابون‌های معطر و دستمال‌های خوشبوکننده، پوشیدن لباس زیر نخی، نوشیدن آب کافی و اختصاص زمان کافی برای تحریک پیش از رابطه نیز از توصیه‌های کاربردی است. اگر سیگار می‌کشید، ترک آن به بهبود جریان خون بافت‌ها کمک می‌کند.

درمان‌های پزشکی خشکی واژن

اگر مراقبت‌های ساده کافی نباشد، پزشک بر اساس علت و شرایط شما گزینه‌های دیگری پیشنهاد می‌دهد. درمان‌های موضعی هورمونی با دوز پایین از رایج‌ترین روش‌ها برای خشکی دوران یائسگی‌اند و انتخاب نوع و مدت مصرف آن‌ها فقط باید با نظر پزشک باشد. برای زنانی که نمی‌توانند از هورمون استفاده کنند، روش‌هایی مانند لیزر واژن یا برخی درمان‌های تزریقی که در مقاله‌ی روش‌های جوانسازی واژن معرفی شده‌اند، ممکن است مطرح شوند.

اگر خشکی به دنبال مصرف یک دارو ایجاد شده، هرگز خودسرانه آن را قطع نکنید و موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارید تا در صورت امکان جایگزین مناسبی انتخاب شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر خشکی چند هفته ادامه داشته، با درد، خونریزی پس از رابطه، ترشح غیرطبیعی یا زخم همراه است یا کیفیت زندگی و رابطه‌ی شما را تحت تأثیر قرار داده، به متخصص زنان مراجعه کنید. خونریزی پس از یائسگی، حتی به مقدار کم، همیشه نیاز به بررسی دارد. خجالت یا تصور اینکه این تغییرات بخشی اجتناب‌ناپذیر از افزایش سن است، نباید مانع پیگیری شود.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

خشکی واژن مشکلی شایع و قابل درمان است که می‌تواند در یائسگی، شیردهی، به دنبال مصرف برخی داروها یا به دلیل عادت‌های بهداشتی نامناسب ایجاد شود. مراقبت‌های ساده مانند استفاده از مرطوب‌کننده و روان‌کننده و پرهیز از شوینده‌های تحریک‌کننده در بسیاری از موارد کمک می‌کند. اگر علائم ادامه یافت یا با درد و خونریزی همراه بود، به پزشک مراجعه کنید تا علت دقیق مشخص و درمان مناسب انتخاب شود.