برای برخی زوج‌ها روزی می‌رسد که با اطمینان می‌گویند خانواده‌شان کامل شده است. در این نقطه، سؤال درباره یک روش دائمی پیشگیری از بارداری مطرح می‌شود و بستن لوله‌های رحم یکی از گزینه‌های اصلی است. چون این عمل در عمل غیرقابل برگشت محسوب می‌شود، دانستن جزئیات آن پیش از تصمیم ضروری است. این مقاله بخشی از راهنمای باروری، ناباروری و پیشگیری از بارداری است و روش عمل، مزایا، خطرها و جایگزین‌ها را توضیح می‌دهد.
در توبکتومی چه اتفاقی می‌افتد؟
لوله‌های فالوپ دو مجرای باریک هستند که تخمدان‌ها را به رحم متصل می‌کنند و محل ملاقات تخمک و اسپرم‌اند. در توبکتومی این مسیر قطع می‌شود؛ یا با بستن و بریدن بخشی از لوله، یا با گیره و حلقه، یا با برداشتن کامل لوله‌ها که امروزه در بسیاری از موارد ترجیح داده می‌شود. نتیجه هر روش این است که تخمک و اسپرم دیگر به هم نمی‌رسند.
نکته‌ای که بسیاری از خانم‌ها را نگران می‌کند، تأثیر این عمل بر هورمون‌هاست. تخمدان‌ها دست‌نخورده باقی می‌مانند، تخمک‌گذاری و تولید هورمون ادامه دارد و قاعدگی و یائسگی در زمان طبیعی خود رخ می‌دهند. میل جنسی هم به دلیل خود عمل تغییری نمی‌کند.
روش‌های انجام عمل
توبکتومی ممکن است در زمان‌های مختلفی انجام شود. انتخاب روش به سابقه جراحی، شرایط بدنی و زمان‌بندی نسبت به زایمان بستگی دارد.
لاپاراسکوپی
رایج‌ترین روش جدا از زایمان است. با بیهوشی عمومی، از طریق یک یا دو برش کوچک و با کمک دوربین، لوله‌ها بسته یا برداشته می‌شوند. بیشتر خانم‌ها همان روز یا فردای آن مرخص می‌شوند و بهبودی سریع است.
هم‌زمان با سزارین یا پس از زایمان
اگر قرار است سزارین شوید، می‌توان در همان عمل لوله‌ها را بست، بدون اینکه برش جدیدی لازم باشد. پس از زایمان طبیعی هم گاهی با برش کوچکی زیر ناف این کار انجام می‌شود. تصمیم درباره این گزینه بهتر است مدت‌ها پیش از زایمان و نه در اتاق زایمان گرفته شود.
پیش از تصمیم: پرسش‌هایی که باید از خود بپرسید
مهم‌ترین نکته درباره توبکتومی دائمی بودن آن است. احتمال پشیمانی در خانم‌هایی که در سن پایین‌تر، بلافاصله پس از یک زایمان یا یک سقط، یا در دوران بحران زندگی زناشویی تصمیم می‌گیرند بیشتر است. پیش از عمل از خود بپرسید آیا اگر شرایط زندگی‌تان تغییر کند، باز هم این تصمیم را می‌گرفتید؟
روش‌های طولانی‌مدت برگشت‌پذیر مانند آی یو دی اثربخشی بسیار بالایی دارند و نیازی به جراحی ندارند. وازکتومی در همسر هم عملی ساده‌تر و سرپایی است. مقایسه این گزینه‌ها در مطلب مقایسه کامل روش‌های پیشگیری آمده است.
- آیا با اطمینان دیگر فرزند نمی‌خواهم؟
- آیا همسرم از این تصمیم آگاه است و درباره آن گفت‌وگو کرده‌ایم؟
- آیا روش‌های برگشت‌پذیر را امتحان یا بررسی کرده‌ام؟
- آیا تصمیمم تحت فشار شرایط موقت نیست؟
مراقبت‌ها و دوره بهبودی
پس از لاپاراسکوپی، درد خفیف محل برش‌ها، نفخ و درد شانه به دلیل گازی که برای دید بهتر وارد شکم می‌شود، در یکی دو روز اول شایع است. راه رفتن سبک به برطرف شدن نفخ کمک می‌کند. بیشتر خانم‌ها طی چند روز تا یک هفته کارهای سبک را از سر می‌گیرند و برای فعالیت‌های سنگین و ورزش، طبق نظر جراح چند هفته صبر می‌کنند.
زخم‌ها را خشک و تمیز نگه دارید و به علائمی مانند تب، قرمزی یا ترشح از محل برش، درد رو به افزایش شکم یا سرگیجه توجه کنید. برای یافتن جراح زنان با تجربه در این عمل، فهرست بهترین جراح بستن لوله‌های رحم در تهران، بهترین جراح بستن لوله‌های رحم در بندرعباس و بهترین جراح بستن لوله‌های رحم در یزد را ببینید.
خطرها و محدودیت‌ها
توبکتومی جراحی کم‌خطری است، اما خطرهای عمومی جراحی و بیهوشی مانند خونریزی، عفونت و آسیب به اعضای مجاور به‌ندرت پیش می‌آیند. احتمال بارداری پس از عمل بسیار کم است، ولی اگر رخ دهد، احتمال حاملگی خارج رحمی بیشتر است؛ بنابراین هر تأخیر قاعدگی یا درد یک‌طرفه شکم پس از توبکتومی باید جدی گرفته شود.
این عمل در برابر عفونت‌های منتقله از راه جنسی محافظت نمی‌کند. اگر در آینده تصمیم به بارداری گرفته شود، جراحی ترمیم لوله‌ها پیچیده و موفقیت آن نامطمئن است و در صورت برداشته شدن لوله‌ها، معمولاً تنها راه آی وی اف است.
پرسش‌های رایج
آیا بستن لوله‌ها باعث چاقی یا تغییر خلق می‌شود؟
خیر. توبکتومی روی تخمدان‌ها و هورمون‌ها اثری ندارد و دلیلی برای افزایش وزن یا تغییر خلق به دنبال خود عمل وجود ندارد. اگر چنین تغییری را تجربه کردید، علت‌های دیگر را با پزشک بررسی کنید.
آیا بعد از توبکتومی باید از روش دیگری استفاده کرد؟
در بیشتر روش‌ها، اثر پیشگیری بلافاصله پس از عمل شروع می‌شود. در برخی روش‌های خاص ممکن است پزشک تا مدتی استفاده از روش کمکی را توصیه کند. دستور جراح خود را دنبال کنید.
آیا قاعدگی بعد از عمل تغییر می‌کند؟
قاعدگی معمولاً مانند قبل ادامه می‌یابد. اگر پیش از عمل قرص ضدبارداری مصرف می‌کردید و آن را قطع کنید، ممکن است الگوی طبیعی و پیشین قاعدگی شما برگردد که به خود عمل مربوط نیست.
چه مدت پس از عمل می‌توان رابطه جنسی داشت؟
بیشتر خانم‌ها پس از برطرف شدن درد و احساس راحتی، معمولاً طی حدود یک هفته، می‌توانند رابطه را از سر بگیرند. زمان دقیق را از جراح خود بپرسید.
جمع‌بندی
توبکتومی روشی بسیار مؤثر و دائمی برای پیشگیری از بارداری است که هورمون‌ها و قاعدگی را تغییر نمی‌دهد و معمولاً با لاپاراسکوپی و دوره بهبودی کوتاه انجام می‌شود. ارزش این عمل زمانی است که با آگاهی کامل، پس از گفت‌وگو با همسر و بررسی گزینه‌های برگشت‌پذیر انتخاب شود. پیش از تصمیم نهایی، وقت کافی برای مشاوره با پزشک بگذارید و همه سؤال‌هایتان را مطرح کنید.
لیست بهترین پزشکان بستن لوله‌های رحم (توبکتومی) در شهرهای مختلف