دانستن اینکه تخمک‌گذاری در چه روزی رخ می‌دهد، برای خانم‌هایی که قصد بارداری دارند ارزش زیادی دارد و برای دیگران هم راهی برای شناخت بهتر بدن است. بسیاری تصور می‌کنند تخمک‌گذاری همیشه در روز چهاردهم چرخه اتفاق می‌افتد، در حالی که این روز از فردی به فرد دیگر و حتی از ماهی به ماه دیگر تغییر می‌کند. این مطلب از مجموعه باروری، ناباروری و پیشگیری از بارداری روش‌های عملی برای تخمین روزهای باروری را توضیح می‌دهد.
تخمک‌گذاری چیست و پنجره باروری کدام روزهاست؟
تخمک‌گذاری لحظه‌ای است که فولیکول بالغ در تخمدان پاره می‌شود و تخمک را آزاد می‌کند. تخمک پس از آزاد شدن فقط حدود ده تا بیست و چهار ساعت قابلیت لقاح دارد، اما اسپرم می‌تواند تا چند روز در مسیر تناسلی زن زنده بماند. بنابراین پنجره باروری شامل حدود پنج روز پیش از تخمک‌گذاری و خود روز تخمک‌گذاری است.
بیشترین شانس بارداری در دو سه روز پیش از تخمک‌گذاری و روز آن است. به همین دلیل رابطه منظم در طول این بازه، مثلاً یک روز در میان، از تمرکز بر یک روز خاص مؤثرتر است و فشار روانی کمتری هم ایجاد می‌کند.
روش تقویمی؛ ساده اما تقریبی
در این روش، اولین روز خونریزی قاعدگی روز اول چرخه حساب می‌شود. فاصله تخمک‌گذاری تا قاعدگی بعدی نسبتاً ثابت و حدود دو هفته است، اما فاصله قاعدگی تا تخمک‌گذاری متغیر است. پس اگر چرخه شما منظم و مثلاً بیست و هشت روزه باشد، تخمک‌گذاری حدود روز چهاردهم و در چرخه سی و دو روزه حدود روز هجدهم است.
برای استفاده از این روش، طول چرخه را دست‌کم چند ماه ثبت کنید. روش تقویمی در چرخه‌های نامنظم، پس از زایمان، در دوران شیردهی یا هنگام قطع قرص ضدبارداری دقت کمی دارد و به‌تنهایی برای پیشگیری از بارداری مطمئن نیست.
نشانه‌های بدنی تخمک‌گذاری
بدن در روزهای نزدیک به تخمک‌گذاری نشانه‌هایی بروز می‌دهد که با کمی دقت قابل تشخیص هستند. هیچ‌کدام به‌تنهایی قطعی نیستند، اما ترکیب آن‌ها تخمین را دقیق‌تر می‌کند.
- ترشحات شفاف، لغزنده و کشسان شبیه سفیده تخم‌مرغ
- درد خفیف یک‌طرفه در پایین شکم
- افزایش اندک دمای پایه بدن پس از تخمک‌گذاری
- حساسیت پستان‌ها و گاهی افزایش میل جنسی
- لکه‌بینی بسیار مختصر در برخی خانم‌ها
ثبت دمای پایه بدن
دمای بدن هر روز صبح پیش از برخاستن از رختخواب با دماسنج دقیق اندازه گرفته و ثبت می‌شود. پس از تخمک‌گذاری، به دلیل افزایش پروژسترون، دما اندکی بالا می‌رود و تا قاعدگی بعدی بالا می‌ماند. این روش تخمک‌گذاری را پس از وقوع تأیید می‌کند، پس ارزش آن بیشتر در شناخت الگوی چرخه طی چند ماه است. بیماری، کم‌خوابی و تغییر ساعت بیدار شدن روی نتیجه اثر می‌گذارند.
کیت‌های تخمک‌گذاری
کیت‌های خانگی تخمک‌گذاری افزایش ناگهانی هورمون LH در ادرار را نشان می‌دهند که معمولاً حدود یک روز تا یک روز و نیم پیش از تخمک‌گذاری رخ می‌دهد. نتیجه مثبت یعنی بهترین زمان برای رابطه همان روز و روز بعد است. استفاده از کیت را چند روز پیش از زمان تخمینی تخمک‌گذاری شروع کنید و دستور بسته را دقیق بخوانید. در خانم‌های مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، سطح LH ممکن است به‌طور پایه بالا باشد و نتیجه‌ها گمراه‌کننده شوند.
پایش با سونوگرافی و آزمایش
دقیق‌ترین روش، پیگیری رشد فولیکول با سونوگرافی واژینال است که معمولاً در درمان‌های ناباروری و پیش از آی یو آی یا هنگام مصرف داروهای تخمک‌گذاری انجام می‌شود. اندازه‌گیری پروژسترون خون حدود یک هفته پیش از قاعدگی هم می‌تواند تأیید کند که تخمک‌گذاری رخ داده است. این بررسی‌ها را پزشک در صورت نیاز درخواست می‌کند.
چه زمانی نگران باشیم؟
اگر قاعدگی‌های شما بسیار نامنظم است، فاصله آن‌ها خیلی طولانی یا خیلی کوتاه است، چند ماه پشت سر هم هیچ نشانه‌ای از تخمک‌گذاری نمی‌بینید یا پس از مدت مناسب تلاش باردار نشده‌اید، با پزشک مشورت کنید. اختلال تخمک‌گذاری یکی از شایع‌ترین علت‌های ناباروری زنان است و بسیاری از علت‌های آن قابل درمان هستند. موهای زائد، آکنه و افزایش وزن همراه با بی‌نظمی قاعدگی هم ارزش بررسی دارند.
پرسش‌های رایج
آیا در چرخه نامنظم هم می‌توان روز تخمک‌گذاری را تشخیص داد؟
روش تقویمی در این حالت دقت کمی دارد، اما ترکیب نشانه‌های بدنی، کیت تخمک‌گذاری و در صورت نیاز سونوگرافی می‌تواند کمک کند. بی‌نظمی شدید قاعدگی خود دلیلی برای مراجعه به پزشک است.
آیا تخمک‌گذاری هر ماه رخ می‌دهد؟
در بیشتر چرخه‌های منظم بله، اما حتی در خانم‌های سالم گاهی چرخه بدون تخمک‌گذاری پیش می‌آید. این حالت در دوران بلوغ، نزدیک یائسگی، شیردهی و هنگام استرس شدید شایع‌تر است.
آیا اپلیکیشن‌های تلفن همراه دقیق هستند؟
بیشتر این برنامه‌ها بر اساس میانگین چرخه‌های قبلی محاسبه می‌کنند و تقریبی هستند. اگر داده‌هایی مانند دما یا نتیجه کیت را هم وارد کنید، دقت بهتر می‌شود، اما برای پیشگیری از بارداری به‌تنهایی قابل اتکا نیستند.
آیا رابطه هر روز در دوره باروری بهتر است؟
رابطه هر روز یا یک روز در میان در پنجره باروری هر دو مناسب‌اند. نیازی به فشار آوردن به خود برای رابطه روزانه نیست و آرامش زوج در این مسیر اهمیت دارد.
جمع‌بندی
تخمک‌گذاری در هر خانم زمان خاص خودش را دارد و روز چهاردهم فقط یک میانگین است. ثبت طول چرخه، توجه به ترشحات و دیگر نشانه‌های بدنی، اندازه‌گیری دمای پایه و استفاده از کیت تخمک‌گذاری روش‌های ساده‌ای برای تخمین پنجره باروری هستند. اگر چرخه نامنظم دارید یا پس از مدت مناسب باردار نشده‌اید، به جای حدس زدن، با پزشک مشورت کنید تا علت بررسی شود.