دیابت بارداری معمولاً بی‌سروصدا شروع می‌شود؛ بیشتر خانم‌ها هیچ نشانه‌ای ندارند و فقط با یک آزمایش معمول متوجه آن می‌شوند. خبر خوب این است که این نوع دیابت در اغلب موارد با تغییر رژیم غذایی، فعالیت بدنی و پیگیری منظم به‌خوبی کنترل می‌شود و بیشتر مادران نوزادی سالم به دنیا می‌آورند. در این مطلب می‌خوانید دیابت بارداری چرا ایجاد می‌شود، چگونه تشخیص داده می‌شود و کنترل آن در عمل چه شکلی دارد. برای آشنایی با سایر مراقبت‌ها به راهنمای کامل بارداری سالم سر بزنید.
چرا در بارداری قند خون بالا می‌رود؟
جفت هورمون‌هایی ترشح می‌کند که به رشد جنین کمک می‌کنند، اما هم‌زمان حساسیت سلول‌های بدن مادر به انسولین را کاهش می‌دهند. این اثر به‌ویژه از اواسط بارداری بیشتر می‌شود. بدن بیشتر زنان با ترشح انسولین بیشتر این تغییر را جبران می‌کند؛ اما اگر این جبران کافی نباشد، قند خون از حد طبیعی بالاتر می‌رود و دیابت بارداری ایجاد می‌شود.
عواملی مانند اضافه وزن پیش از بارداری، سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲، سابقه دیابت در بارداری قبلی، تولد نوزاد درشت و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک احتمال ابتلا را بیشتر می‌کنند.
تشخیص دیابت بارداری
در اولین ویزیت‌های بارداری، قند خون ناشتا اندازه‌گیری می‌شود تا دیابتی که شاید از قبل وجود داشته و تشخیص داده نشده، شناسایی شود. سپس در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸، آزمایش تحمل گلوکز انجام می‌شود: پس از اندازه‌گیری قند ناشتا، محلول قندی نوشیده می‌شود و قند خون در فاصله‌های مشخص دوباره سنجیده می‌شود. برای این آزمایش معمولاً ناشتایی شبانه لازم است و توصیه می‌شود در طول آزمایش آرام بنشینید.
زمان‌بندی این آزمایش بخشی از برنامه چکاپ‌های منظم دوران بارداری است و پزشک در صورت وجود عوامل خطر ممکن است آن را زودتر درخواست کند.
اثر دیابت کنترل‌نشده بر مادر و جنین
کنترل نکردن قند خون می‌تواند پیامدهایی داشته باشد که بیشترشان با درمان مناسب قابل پیشگیری‌اند:
- رشد بیش از حد جنین و دشوارتر شدن زایمان
- افزایش مایع آمنیوتیک
- افت قند خون نوزاد در روزهای اول پس از تولد
- افزایش احتمال فشار خون بالا و پره‌اکلامپسی در مادر
- احتمال بیشتر نیاز به سزارین
کنترل قند با تغذیه و فعالیت
پایه درمان، برنامه غذایی منظم است: سه وعده اصلی و چند میان‌وعده، تقسیم کربوهیدرات‌ها در طول روز، انتخاب نان و غلات کامل، حذف نوشیدنی‌های شیرین و همراه کردن هر وعده با پروتئین و سبزی. حذف کامل کربوهیدرات توصیه نمی‌شود. اصول کلی تغذیه در این دوران را در مطلب تغذیه سالم در بارداری توضیح داده‌ایم.
فعالیت بدنی، به‌ویژه پیاده‌روی کوتاه پس از وعده‌های غذایی، به مصرف قند توسط عضلات کمک می‌کند. برای انتخاب نوع و شدت فعالیت مناسب، مطلب ورزش در دوران بارداری را ببینید.
پایش قند خون و درمان دارویی
پس از تشخیص، معمولاً از شما خواسته می‌شود قند خون را در خانه با دستگاه اندازه‌گیری کنید؛ اغلب ناشتا و پس از وعده‌های اصلی. ثبت دقیق اعداد به پزشک کمک می‌کند تصمیم بگیرد آیا تغییرات سبک زندگی کافی است یا نه. اگر قند با رژیم و فعالیت در محدوده هدف نماند، درمان دارویی توسط پزشک شروع می‌شود و نوع و مقدار آن کاملاً فردی است. هماهنگی با متخصص غدد و متابولیسم در بسیاری از موارد مفید است. برای پیدا کردن پزشک مناسب، فهرست بهترین پزشک دیابت بارداری در تهران، بهترین پزشک دیابت بارداری در زاهدان و بهترین پزشک دیابت بارداری در یزد را مرور کنید.
زایمان و دوران پس از آن
بسیاری از زنان مبتلا به دیابت بارداری می‌توانند زایمان طبیعی داشته باشند. زمان و روش زایمان به کنترل قند، اندازه جنین و شرایط کلی بارداری بستگی دارد. پس از تولد، قند خون نوزاد در ساعات اول بررسی می‌شود و تغذیه زودهنگام با شیر مادر توصیه می‌شود.
قند خون بیشتر مادران پس از زایمان به حالت طبیعی برمی‌گردد، اما خطر دیابت نوع ۲ در سال‌های بعد بیشتر است. به همین دلیل، آزمایش قند چند هفته پس از زایمان و پس از آن به‌صورت دوره‌ای اهمیت دارد. حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم و فعالیت منظم این خطر را کاهش می‌دهد.
پرسش‌های رایج
آیا دیابت بارداری علامت دارد؟
اغلب علامت مشخصی ندارد. گاهی تشنگی بیشتر، تکرر ادرار یا خستگی دیده می‌شود، اما این نشانه‌ها در بارداری طبیعی هم شایع‌اند. به همین دلیل غربالگری با آزمایش برای همه زنان باردار توصیه می‌شود.
آیا شیر دادن به نوزاد با دیابت بارداری مشکلی دارد؟
نه تنها مشکلی ندارد، بلکه شیردهی برای نوزاد مفید است و ممکن است به کاهش خطر دیابت نوع ۲ در مادر هم کمک کند. اگر در دوران بارداری دارو مصرف می‌کردید، درباره ادامه یا قطع آن پس از زایمان با پزشک صحبت کنید.
میوه خوردن در دیابت بارداری مجاز است؟
بله، اما در مقدار مناسب و ترجیحاً به‌صورت میوه کامل نه آب‌میوه. تقسیم میوه در میان‌وعده‌ها و همراه کردن آن با منبع پروتئین مانند ماست یا مغزها به جلوگیری از افزایش ناگهانی قند کمک می‌کند.
آیا در بارداری بعدی دوباره دیابت می‌گیرم؟
سابقه دیابت بارداری احتمال تکرار آن را بیشتر می‌کند. رسیدن به وزن مناسب پیش از بارداری بعدی و اطلاع دادن سابقه به پزشک برای غربالگری زودتر، از اقدامات مهم است.
جمع‌بندی
دیابت بارداری شایع است، اغلب بی‌علامت است و با غربالگری به‌موقع شناسایی می‌شود. تغذیه منظم، فعالیت بدنی، پایش قند در خانه و در صورت نیاز درمان دارویی، کلید کنترل آن است و در بیشتر موارد بارداری و زایمان با نتیجه خوب همراه می‌شود. پیگیری قند پس از زایمان را فراموش نکنید، چون سلامت سال‌های آینده شما هم به آن وابسته است.
لیست بهترین پزشکان درمان دیابت بارداری در شهرهای مختلف