رحم و تخمدان‌ها در طول زندگی یک زن تغییرات زیادی را تجربه می‌کنند و بیشتر مشکلاتی که برایشان پیش می‌آید خوش‌خیم است. با این حال، سرطان‌های این اندام‌ها هم وجود دارند و شناخت آن‌ها می‌تواند تفاوت بزرگی در زمان تشخیص ایجاد کند. این مطلب بخشی از راهنمای سرطان‌های زنان و غربالگری است و به سه نوع اصلی، یعنی سرطان دهانه رحم، آندومتر و تخمدان، می‌پردازد: اینکه چگونه شروع می‌شوند، چه علائمی دارند و چطور درمان می‌شوند.
سرطان دهانه رحم
این سرطان از سلول‌های پوشاننده دهانه رحم شروع می‌شود و در اکثریت قریب به اتفاق موارد با عفونت طولانی‌مدت انواع پرخطر HPV ارتباط دارد. روند تبدیل سلول‌های سالم به سرطانی معمولاً سال‌ها طول می‌کشد و همین فرصت ارزشمندی برای غربالگری فراهم می‌کند.
در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد. با پیشرفت بیماری، خونریزی بعد از رابطه، خونریزی بین قاعدگی‌ها یا ترشح غیرعادی دیده می‌شود. انجام منظم پاپ اسمیر و تزریق واکسن HPV دو سلاح اصلی پیشگیری از این سرطان هستند.
سرطان آندومتر یا جسم رحم
آندومتر لایه داخلی رحم است که هر ماه ضخیم می‌شود و در قاعدگی می‌ریزد. سرطان آندومتر شایع‌ترین سرطان دستگاه تناسلی در بسیاری از کشورهاست و بیشتر در سال‌های پس از یائسگی دیده می‌شود. تحریک طولانی‌مدت آندومتر با استروژن، بدون تعادل کافی پروژسترون، یکی از زمینه‌های اصلی آن است.
خوشبختانه این سرطان اغلب علامت زودهنگامی دارد: خونریزی غیرطبیعی. هر خونریزی بعد از یائسگی، و در زنان جوان‌تر خونریزی‌های نامنظم و طولانی، باید بررسی شود. سونوگرافی و ارزیابی ضخامت آندومتر معمولاً از اولین قدم‌های بررسی هستند و تشخیص نهایی با نمونه‌برداری از آندومتر گذاشته می‌شود.
سرطان تخمدان
سرطان تخمدان، که بخشی از آن در واقع از لوله‌های رحمی شروع می‌شود، علائم اولیه مبهمی دارد. نفخ مداوم، احساس پری زودرس، درد لگن یا شکم و تکرر ادرار ممکن است با مشکلات گوارشی ساده اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل این سرطان اغلب در مراحل پیشرفته‌تر شناخته می‌شود.
نکته مهم این است که بیشتر توده‌ها و کیست‌های تخمدان خوش‌خیم هستند و تنها بخش کوچکی از آن‌ها بدخیم‌اند. درباره تفاوت این دو در مطلب کیست تخمدان بیشتر بخوانید. فهرست کامل علائمی که باید جدی گرفت را هم در علائم هشدار سرطان تخمدان آورده‌ایم.
چه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند؟
داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای حتمی نیست، اما می‌تواند دلیلی برای مراقبت دقیق‌تر و مشورت درباره برنامه غربالگری اختصاصی باشد.
- زنانی که سابقه خانوادگی سرطان تخمدان، پستان، آندومتر یا روده دارند.
- افراد دارای جهش‌های ژنی ارثی شناخته‌شده.
- زنان دارای اضافه‌وزن قابل توجه، به‌ویژه برای سرطان آندومتر.
- کسانی که عفونت پایدار HPV دارند یا سیگار می‌کشند، برای سرطان دهانه رحم.
- افزایش سن، به‌خصوص در سال‌های پس از یائسگی.
روش‌های تشخیص
پزشک پس از شرح حال و معاینه لگن، بسته به نوع شک، آزمایش‌های مختلفی درخواست می‌کند. سونوگرافی واژینال، آزمایش خون، نمونه‌برداری از آندومتر، کولپوسکوپی و بیوپسی دهانه رحم، و تصویربرداری‌هایی مثل سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی از جمله این روش‌ها هستند.
تشخیص قطعی سرطان تنها با بررسی بافت به دست می‌آید. پس از تشخیص، مرحله‌بندی بیماری انجام می‌شود تا وسعت آن مشخص شود؛ این مرحله‌بندی پایه انتخاب روش درمان است.
درمان سرطان رحم و تخمدان
جراحی در بسیاری از سرطان‌های زنان نقش اصلی دارد و ممکن است شامل برداشتن رحم، تخمدان‌ها، لوله‌ها و غدد لنفاوی باشد. در صورت امکان، از روش‌های کم‌تهاجمی مثل لاپاراسکوپی زنان استفاده می‌شود که دوره بهبود کوتاه‌تری دارد. شیمی‌درمانی، رادیوتراپی، هورمون‌درمانی و درمان‌های هدفمند در کنار جراحی یا به‌جای آن به کار می‌روند.
برنامه درمان معمولاً توسط تیمی چندتخصصی و با محوریت فوق‌تخصص انکولوژی زنان طراحی می‌شود. اگر به دنبال پزشک متخصص در این زمینه هستید، فهرست بهترین متخصص سرطان زنان در تهران، بهترین متخصص سرطان زنان در همدان و بهترین متخصص سرطان زنان در یزد را ببینید.
پرسش‌های رایج
آیا میوم رحم می‌تواند به سرطان تبدیل شود؟
میوم یا فیبروم رحم توده‌ای خوش‌خیم است و تبدیل آن به سرطان بسیار نادر است. با این حال، رشد سریع یک توده رحمی، به‌ویژه بعد از یائسگی، باید توسط پزشک ارزیابی شود.
آیا سونوگرافی سالانه از سرطان تخمدان پیشگیری می‌کند؟
سونوگرافی منظم برای همه زنان بدون علامت به‌عنوان روش غربالگری سرطان تخمدان توصیه نمی‌شود، چون شواهد کافی برای فایده آن وجود ندارد. در زنان پرخطر، پزشک ممکن است برنامه ویژه‌ای پیشنهاد کند.
سرطان رحم چه علامتی دارد؟
شایع‌ترین علامت سرطان آندومتر خونریزی غیرطبیعی است، به‌خصوص خونریزی بعد از یائسگی. ترشح آبکی یا خونی، درد لگن و احساس فشار هم ممکن است دیده شوند.
آیا قرص‌های پیشگیری از بارداری خطر سرطان را بیشتر می‌کنند؟
رابطه قرص‌های ترکیبی با سرطان‌ها پیچیده است؛ مطالعات نشان داده‌اند که مصرف آن‌ها با کاهش خطر سرطان تخمدان و آندومتر همراه است، اما درباره برخی سرطان‌های دیگر ملاحظاتی وجود دارد. تصمیم درباره روش پیشگیری را با پزشک خود بگیرید.
آیا سرطان‌های زنان قابل درمان هستند؟
بسیاری از این سرطان‌ها، به‌ویژه وقتی در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، به خوبی به درمان پاسخ می‌دهند. نتیجه درمان به نوع، مرحله و ویژگی‌های بیماری و شرایط کلی فرد بستگی دارد.
جمع‌بندی
سرطان‌های دهانه رحم، آندومتر و تخمدان هر کدام مسیر و علائم خاص خود را دارند. پیشگیری با واکسن HPV و پاپ اسمیر، توجه به خونریزی‌های غیرطبیعی و جدی گرفتن علائم مداوم شکمی و لگنی، مهم‌ترین کارهایی است که می‌توانید انجام دهید. اگر عامل خطری مثل سابقه خانوادگی دارید، درباره برنامه مراقبت ویژه با پزشک صحبت کنید و هر نشانه غیرعادی را به موقع پیگیری کنید.
لیست بهترین متخصصان سرطان رحم و تخمدان در شهرهای مختلف